"ANH EM LÀ NHỮNG VIÊN ĐÁ SỐNG ĐỘNG XÂY NÊN ĐỀN THỜ THIÊN CHÚA"
Ý cầu nguyện tháng
- Ý CẦU NGUYỆN THÁNG 10:
Cầu cho sứ vụ của người giáo dân trong Giáo Hội:
Xin cho các Kitô hữu giáo dân, cách riêng là phụ nữ, khi đã lãnh nhận bí tích Thánh Tẩy, có thể tham gia nhiều hơn vào các cơ quan hữu trách của Giáo Hội.
Giữa đại dịch virus corona, các nhóm Tông đồ Thánh Kinh càng hoạt động tích cực hơn, giúp các tín hữu nuôi dưỡng cuộc gặp gỡ cá nhân với Đức Kitô. Đây là nhận định của cha Ferdinand Purnomo, linh mục linh hướng của các nhóm Tông đồ Thánh Kinh của Tổng Giáo phận Singapore.
Cha Ferdinand Purnomo giải thích: “Mặc dù Covid-19 làm chấm dứt hoặc thay đổi nhiều hoạt động hàng ngày, các giáo xứ đã tự trang bị cách sử dụng các nền tảng trực tuyến cho các chương trình Kinh Thánh. Số người tham gia đã tăng lên đáng kể. Với những người bị giới hạn di chuyển hoặc thời gian bị hạn chế do công việc hay học tập thì việc nghiên cứu trực tuyến sẽ thuận tiện hơn”.
Với số lượng và sự đa dạng của các chương trình Thánh Kinh hiện nay dành cho người Công giáo ở Singapore, mọi người có rất nhiều cơ hội để khám phá và tìm hiểu thêm về kho tàng Kinh Thánh. Các nhóm Tông đồ Thánh Kinh đang khuyến khích người Công giáo bắt đầu học Kinh Thánh và học theo nhóm trong gia đình. Tông đồ Thánh Kinh nhằm mục đích động viên các tín hữu để họ có thể cầu nguyện, chia sẻ và sống Lời Chúa, làm chứng cho Tin Mừng, đặc biệt trong những thời điểm khó khăn này.
Nhiều linh mục ở Singapore, các học giả Kinh Thánh mở các cuộc hội thảo dành cho tất cả mọi người trong suốt năm. Ông James Nichols, điều hành các nhóm Tông đồ Thánh Kinh lưu ý: “Hiện chúng tôi đang giúp điều phối các buổi gặp gỡ này để những người Công giáo có thể tham gia trên web, vài lần một tuần”.
Khoảng 60% giáo xứ ở Singapore quảng bá các nhóm Tông đồ Thánh Kinh. Ông Nichols cho biết: “Tất cả những nỗ lực huấn luyện đức tin này đã mang lại hoa trái, ngày càng có nhiều cộng đoàn nhỏ học và cầu nguyện với Kinh Thánh. Số giáo dân có chứng chỉ chính thức về nghiên cứu Kinh Thánh ngày càng tăng. Nhiều chương trình Kinh Thánh hiện nay do giáo dân tổ chức dưới sự hướng dẫn thiêng liêng của các cha xứ. Và nhờ nỗ lực này, đời sống mục vụ và thiêng liêng của các tín hữu Công giáo thêm phong phú.”
Ronnie Chia, một lãnh đạo của nhóm Tông đồ Thánh Kinh của giáo xứ, chia sẻ kinh nghiệm về hoạt động này tại giáo xứ Thánh Vinh Sơn Phaolô: “Chúng tôi không phải là một nhóm vô danh, mà là một gia đình. Chúng tôi giúp nhau khám phá kho tàng Kinh Thánh theo cách trải nghiệm. Chúng tôi chia sẻ Lời Chúa bằng cách kể lại cách Lời Chúa nói với cuộc sống của chúng tôi, trong hoàn cảnh sống của mỗi cá nhân. Từng bước, chúng tôi xây dựng cộng đoàn và các mối tương quan tôn trọng và tin cậy nhau như một gia đình giáo xứ”.
“Chúng ta phải sử dụng phương tiện truyền thông mới cho Tin Mừng. Các cuộc trò chuyện nhóm của chúng tôi vẫn sống động và tích cực với các trích dẫn và video thiêng liêng. Và trên hết, khi các thành viên trong gia đình thấy chúng tôi dành thời gian học Kinh thánh và nghe chúng tôi chia sẻ lời chứng của mình, chúng tôi đã gieo vào lòng họ Lời Chúa: chúng tôi đang loan báo Tin Mừng mà không hề hay biết”.
Andrew Chua, một người tham dự nhóm Tông đồ Thánh Kinh chia sẻ: “Thánh lễ đã trở nên ý nghĩa hơn đối với tôi. Thánh lễ không còn là một nghi lễ hay nghĩa vụ nữa. Tôi đã học cách nhận ra Tân Ước được liên kết với Cựu Ước như thế nào và tôi có thể hiểu bài giảng tốt hơn”.
Dân số Singapore là 5,7 triệu người, trong đó có khoảng 383 ngàn người Công giáo, chiếm khoảng 9% dân số. (Fides, 4/9/2020)
Đâu là những điều giúp chúng ta có được trải nghiệm thần nghiệm trong đời sống? Gần đây có người hỏi tôi câu hỏi này và tôi đã trả lời ngay lập tức và không suy nghĩ: Tất cả những gì làm bạn rơi nước mắt, dù đó là nỗi buồn có thật, niềm vui có thật, nhưng câu trả lời này dựa trên nhiều chuyện.
Thế nào là thần nghiệm? Điều gì làm nên trải nghiệm thần nghiệm?
Trong đầu óc người bình dân, chữ thần nghiệm không được hiểu đúng. Chúng ta thường có khuynh hướng xem thuyết thần nghiệm đồng nghĩa với cái gì phi thường và huyền nghiệm, và cũng xem đó như một cái gì dành cho giới tinh hoa tâm linh. Với đa số, thần nghiệm có nghĩa là tầm nhìn thiêng liêng và trải nghiệm xuất thần đưa chúng ta ra khỏi ý thức bình thường.
Đôi khi thần nghiệm có thể là các trạng thái ý thức thay đổi hoặc trạng thái xuất thần, dù bình thường nó không liên quan gì đến thị kiến. Đúng hơn là nó liên quan đến một tâm trí và một trái tim sáng tỏ vô cùng. Các kinh nghiệm thần nghiệm thường là các kinh nghiệm cắt xuyên qua những thứ thường chận không cho chúng ta chạm vào tận sâu thẳm lòng mình, và chúng rất hiếm bởi vì thông thường ý thức của chúng ta bị cắt đứt khỏi bản thể sâu đậm của chúng ta, đích thực và trinh nguyên, không bị ảnh hưởng của bản ngã, tổn thương, lịch sử, xã hội, áp lực, ý thức hệ, nỗi sợ sai lầm, và tất cả những ảnh hưởng khác nhau mà chúng ta mắc phải và trút bỏ như trút bỏ quần áo. Hiếm khi chúng ta tiếp xúc với nơi sâu thẳm nhất của mình, không bộ lọc, thuần túy; nhưng khi chúng ta tiếp xúc được thì đó là một trải nghiệm thần nghiệm.
Nữ tu Dòng Kín Ruth Burrows định nghĩa thần nghiệm là được Chúa chạm đến một cách vượt quá lời nói, trí tưởng tượng và cảm giác. Thiên Chúa như chúng ta biết, là Duy Nhất, Chân, Thiện, Mỹ. Vì vậy, bất cứ khi nào chúng ta thực sự cảm động trước sự duy nhất, chân, thiện, mỹ mà không có điều gì làm sai lệch nó thì chúng ta sống trải nghiệm thần nghiệm. Nó giống như thế nào?
Nữ tu Ruth Burrows kể, trải nghiệm thần nghiệm đã làm đời của sơ thay đổi hoàn toàn khi sơ mười tám tuổi, học sinh lớp cuối của trường nữ trung học tư thục do một nhà dòng nữ điều hành. Sơ tĩnh tâm để chuẩn bị thi tú tài và chưa trưởng thành mấy. Sơ và một trong các bạn không xem tuần tĩnh tâm này nghiêm túc, hai người chuyền thư tay cho nhau và chơi đùa trong kỳ tĩnh tâm. Đến một lúc, các trò hề của họ làm phiền nhóm, các nữ tu phải kéo họ ra khỏi phòng, bắt họ ngồi im lặng trong một nhà nguyện do một giáo viên hướng dẫn, mỗi khi lớp có buổi nói chuyện. Sơ Burrows thú nhận, lúc đầu họ tiếp tục đùa giỡn, nhưng thời gian thì dài và và cuối cùng im lặng làm họ mệt sức. Ngồi một mình, buồn chán, bứt rứt, một trải nghiệm thần nghiệm ập đến, không mời mà đến và rất bất ngờ. Và nó đến không như một thị kiến hay ở trong trạng thái xuất thần nhưng cảm nhận như một thấu suốt đau nhói. Vào một lúc, sơ ngồi một mình, sơ nhìn thấy bản thân mình với một sự rõ ràng tuyệt đối về con người thật của sơ, trong sự non nớt và trong tất cả lòng tốt của mình. Điều này đã thay đổi cuộc đời của sơ. Từ đó sơ biết mình là ai – vượt lên bản ngã, tổn thương, vượt lên sự non nớt, áp lực từ bạn bè, ý thức hệ và tất cả mọi ảnh hưởng. Trong khoảnh khắc đó, sơ biết được bản thân sâu thẳm nhất của mình (và điều phi thường nhất là sự trong sáng đến lạ thường của nó).
Vậy, những chuyện gì có thể tạo ra các trải nghiệm thần nghiệm trong cuộc sống chúng ta? Câu trả lời ngắn gọn: bất cứ chuyện gì làm chúng ta vượt lên bản ngã, các tổn thương, các ảnh hưởng, các áp lực xã hội mạnh mẽ mà chúng ta phải chịu, có nghĩa là bất cứ điều giúp chúng ta tiếp xúc với con người thật của mình và làm cho chúng ta muốn trở thành người tốt hơn. Và đây có thể là nhiều thứ. Nó có thể là một quyển sách chúng ta đọc; có thể là một phong cảnh thiên nhiên; có thể là khi nhìn một em bé sơ sinh, một em bé đang khóc, một con vật bị thương, gương mặt của một người đang đau khổ; hoặc có thể khi chúng ta cảm nhận trong sâu thẳm lời bày tỏ tình thương, lời chúc lành, lời ăn năn chân thật hoặc chia sẻ sự bất lực của mình. Nó có thể là rất nhiều thứ.
Cách đây vài năm, khi tôi đi dạy, tôi kể cho sinh viên một số sách để đọc, trong số đó có quyển sách của tác giả Christopher de Vinck, Chỉ có trái tim mới biết làm sao để tìm thấy – Những kỷ niệm quý giá cho thời gian không có đức tin (Only the Heart Knows How to Find them – Precious Memories for Faithless Time). Đây là một loạt các bài tiểu luận tự truyện, trong đó tác giả De Vinck thân tình chia sẻ đời sống vợ chồng, con cái và gia đình của ông. Vào cuối học kỳ, một cô sinh viên trẻ cầm quyển sách của De Vinck trên tay, cô nói với tôi: “Thưa cha, đây là quyển sách hay nhất mà con từng đọc. Con luôn nghĩ mình là người rất tự do, phóng khoáng và con đã sống qua nhiều thành phố, nhưng bây giờ con nhận ra, những gì con muốn là những gì người đàn ông này có. Con muốn tình dục đưa con về nhà. Con muốn có một ngôi nhà. Con muốn chiếc giường hôn nhân. Bây giờ con biết mình cần gì!”
Đọc quyển sách của Christopher de Vinck đã làm cho cô có trải nghiệm thần nghiệm, không khác gì trải nghiệm của sơ Ruth Burrows. Còn tôi là quyển Câu chuyện của một tâm hồn của Thánh Têrêxa Hài đồng Giêsu cho tôi trải nghiệm được kinh nghiệm thần nghiệm.
Vì vậy, đây là lời khuyên của tôi: hãy tìm những gì làm điều này cho tôi. Nó không cần phải làm cho chúng ta rơi nước mắt, chỉ cần nó hướng chúng ta về nhà một cách rõ ràng nhất!
Sau hơn 40 ngày tái bùng phát, tình hình lây lan của dịch Covid-19 đã tạm lắng xuống trên phạm vi cả nước. Tại thành phố chúng ta, việc phòng chống dịch được thực hiện tốt nên không có thêm ca nhiễm mới nào trong cộng đồng.
Chia sẻ niềm vui chung của cộng đồng xã hội, toàn thể gia đình Tổng giáo phận chúng ta cùng dâng lên Thiên Chúa tâm tình tạ ơn vì những trải nghiệm thiêng liêng và thông điệp nhận được qua cơn đại dịch này.
Tòa Tổng giám mục đề nghị quý cha và các cộng đoàn tổ chức lại mọi sinh hoạt mục vụ và cử hành phụng vụ như bình thường, kể từ chiều thứ Hai ngày 7/9/2020. Tuy nhiên, tất cả chúng ta vẫn phải luôn “tỉnh thức và sẵn sàng” đối phó với virus Corona (nCoV) qua việc tuân giữ nghiêm ngặt các biện pháp phòng ngừa mà ngành y tế khuyến cáo.
Xin quý ông bà anh chị em tiếp tục dâng hy sinh và những việc lành thánh hằng ngày để cầu nguyện cho toàn thể thế giới, đặc biệt cho những quốc gia đang chịu ảnh hưởng nặng nề do dịch bệnh.
Trưa Chúa Nhật ngày 6/9, Đức Thánh Cha đã đọc kinh truyền tin với các tín hữu. Dựa trên bài Tin Mừng Chúa Nhật XXIII thường niên, Đức Thánh Cha khai triển việc sửa lỗi như là đặc tính của người Kitô hữu, vừa mang tính cá nhân vừa mang tính cộng đoàn.
Bài huấn dụ của Đức Thánh Cha trước khi đọc Kinh Truyền Tin:
Anh chị em thân mến,
Tin Mừng Chúa nhật hôm nay (Mt 18,15-20) trích từ bài giảng thứ tư của Đức Giê-su trong Tin Mừng Mat-thêu, trình thuật được biết dưới tên gọi “Bài giảng về Giáo Hội” hay “Giáo huấn cộng đoàn”. Trình thuật này nói đến việc sửa lỗi anh em, và mời gọi chúng ta suy niệm về chiều kích kép của sự hiện hữu Ki-tô giáo: chiều kích cộng đoàn, hệ ở việc duy trì sự hiệp thông, tức là sự hiệp nhất của Giáo hội, và chiều kích cá nhân, hệ ở việc quan tâm và tôn trọng mọi phán quyết cá nhân.
Để sửa lỗi người anh em lầm lạc, Đức Giê-su gợi ý một lối sư phạm phục hồi. Lối sư phạm của Chúa Giêsu luôn là lối sư phạm phục hồi. Lối sư phạm phục hồi này ngang qua ba giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất nói rằng: “anh hãy đi sửa lỗi nó, một mình anh với nó mà thôi” (c. 15), điều này có nghĩa là không bêu tội người ấy ra giữa công chúng. Sửa lỗi là đến với người anh em với sự dè dặt, không phải để phán xét nhưng để giúp người ấy nhận ra những gì mình đã làm. Bao nhiêu lần chúng ta đã có kinh nghiệm này: một ai đó đến nói với chúng ta: “Nghe này, trong việc này, bạn đã sai. Bạn phải thay đổi một chút”. Có lẽ lúc đầu chúng ta bực mình, nhưng rồi chúng ta cảm ơn, bởi vì đây là cử chỉ của tình huynh đệ, của sự hiệp thông, của sự giúp đỡ và cứu vớt.
Không dễ để thực hành lời dạy này của Đức Giê-su vì nhiều lý do. Có thể vì sợ người anh em, chị em sẽ phản ứng cách tiêu cực; đôi khi thiếu đi sự tin tưởng cần thiết với người anh chị em đó... và còn nhiều lý do khác nữa. Nhưng tất cả những lần chúng ta đã thực hiện, thì chúng ta cảm nhận đấy chính là con đường của Chúa.
Tuy vậy, có thể xảy ra là, cho dù tôi có ý tốt, giai đoạn thứ nhất vẫn bị thất bại. Trong trường hợp này, tốt nhất là đừng nên bỏ cuộc và nói: “Tôi từ bỏ, tôi rửa tay luôn”. Không, lối này không phải của Kitô hữu. Đừng bỏ cuộc, điều quan trọng là không nên bỏ cuộc nhưng tìm đến sự hỗ trợ của vài anh chị em khác. Đức Giê-su nói: “Còn nếu nó không chịu nghe, thì hãy đem theo một hay hai người nữa, để mọi công việc được giải quyết, căn cứ vào lời hai hoặc ba chứng nhân” (c. 16). Đây là một trong những điều luật của ông Mô-sê (x. Đnl 19, 15). Điều này có vẻ như đang chống lại bị cáo, nhưng thực ra là để bảo vệ người đó khỏi những người vu khống. Nhưng ở đây, Đức Giê-su còn đi xa hơn ở chỗ, những nhân chứng được yêu cầu không phải để kết án mà để trợ giúp. “Chúng ta đồng ý với nhau, tôi với anh đi nói chuyện với nhau về điều này, về điều đang sai. Nhưng chúng ta nói chuyện như những người anh em”. Đây là thái độ phục hồi mà Chúa Giêsu muốn nơi chúng ta. Tiếp đến, Đức Giê-su đặt tình huống là giai đoạn này cũng không đem lại kết quả với các nhân chứng, điều khác với luật Mô-sê là, để làm chứng chỉ cần hai hay ba chứng nhân là đủ kết án.
Trong thực tế, ngay cả lòng bác ái của hai hay ba người anh em vẫn chưa đủ, do người này cứng đầu. Trong trường hợp này, Đức Giê-su nói tiếp: “hãy đi thưa cộng đoàn” (c. 17), nghĩa là Hội Thánh. Trong một số trường hợp, tất cả cộng đoàn đều tham gia. Có những điều mà anh chị em trong cộng đoàn không thể làm ngơ, đó là khi cần một tình yêu lớn để được lại người anh em mình. Tuy vậy, đôi khi cả điều này cũng không đủ. Và do đó, Đức Giê-su nói: “Nếu Hội Thánh mà nó cũng chẳng nghe, thì hãy kể nó như một người ngoại hay một người thu thuế (c. 17). Câu nói này, thoạt nghe thì có vẻ như một thái độ ruồng bỏ, nhưng thực ra, đó là lời mời gọi chúng ta phó mặc người anh em trong tay Chúa. Chỉ có Cha trên trời mới có thể bày tỏ một tình yêu lớn hơn tất cả những gì chúng ta hợp lại.
Giáo huấn này của Chúa Giê-su giúp chúng ta rất nhiều, bởi vì - hãy nghĩ về một ví dụ - khi chúng ta nhìn thấy một sai lầm, một khuyết điểm, một sơ xuất ở anh chị em, thường thì việc đầu tiên chúng ta làm là đi nói với người khác về điều đó, ngồi lê đôi mách. Và câu chuyện ngồi lê đóng cửa trái tim cộng đoàn, ngăn cản sự hiệp nhất Giáo hội. Kẻ ngồi lê đôi mách là ma quỷ, kẻ luôn đi nói những điều xấu của người khác, vì họ là kẻ nói dối, cố gắng làm mất sự hiệp nhất Giáo hội, xa lánh anh em mình và không tạo nên cộng đoàn. Xin anh chị em, chúng ta cố gắng không ngồi lê đôi mách. Ngồi lê đôi mách là một bệnh dịch còn tồi tệ hơn cả Covid! Hãy cố gắng: không ngồi lê đôi mách.
Đó là tình yêu của Đức Giê-su khi Ngài tiếp đón người thu thuế và dân ngoại, điều ấy từng khiến dân chúng sửng sốt kinh ngạc. Đây không phải là sự kết án mà không có báo trước, nhưng là để nhận thấy rằng đôi khi nỗ lực của chúng ta không đem lại kết quả gì, và rằng chỉ khi đến với Chúa mới làm cho người anh em đối diện với chính lương tâm của mình và với trách nhiệm về những hành động đã làm. Nếu điều gì đó chưa được, thì hãy im lặng và cầu nguyện cho người anh chị em có lỗi, nhưng đừng bao giờ ngồi lê đôi mách.
Xin Mẹ Maria Đồng Trinh giúp chúng ta biết làm cho việc sửa lỗi anh em trở nên một thói quen tốt lành hầu trong cộng đoàn chúng ta luôn có những tương quan huynh đệ, được đặt nền trên sự tha thứ lẫn nhau và nhất là trên sức mạnh tuyệt đối của lòng thương xót Chúa.
Lời mời gọi nên thánh được gửi đến cho tất cả mọi người. Không chỉ là lời mời gọi, nên thánh còn là một bổn phận đối với các Kitô hữu, tức là những ai đã được phúc lãnh nhận ơn Thánh Tẩy. Trước mặt Chúa, không có sự phân biệt trí thức với bình dân; giàu với nghèo; thành phố hay nông thôn; da trắng hay da màu. Tất cả đều là con cái của Thiên Chúa, có cùng một Đức tin và một ơn gọi nên thánh.
Theo chương trình mục vụ của Tổng Giáo phận, trong tháng Chín dương lịch, chúng ta cầu nguyện cho ơn nên thánh của giới trí thức và sinh viên. Xin cho họ nỗ lực sống đức tin trong hành trình kiếm tìm Thiên Chúa là nguồn của Chân, Thiện, Mỹ. Tìm kiếm cái Đẹp, cái Thật và cái Tốt, là tìm kiếm chính Thiên Chúa. Cuộc tìm kiếm Chân lý cũng là hành trình Đức tin. Thiên Chúa sẵn sàng tỏ mình cho những tâm hồn kiếm tìm Ngài. Những ai thành tâm đến với Chúa sẽ được gặp gỡ Ngài. Tìm kiếm Chúa cũng là một say mê, như người lái buôn phát hiện ra giá trị của viên ngọc quý, về bán mọi sự để mua bằng được viên ngọc ấy. Người trí thức khi đã gặp Chúa, sẽ say mê Ngài, như chàng thanh niên Augustinô đã thốt lên: "Lạy Chúa, Chúa đã dựng nên con cho Chúa, nên tâm hồn con mãi khắc khoải băn khoăn, cho đến khi được nghỉ yên trong Chúa". Sau một thời hoang đàng, chàng thanh niên ấy cuối cùng cũng gặp được Chúa và cảm thấy hối tiếc: “Lạy Chúa, con đã yêu Ngài quá muộn. Ôi vẻ đẹp của ngàn xưa, một vẻ đẹp mỗi ngày mỗi mới”.
1- Một thực tế đáng lo ngại
Một thực tế trong xã hội miền Bắc của chúng ta, sau nhiều thập kỷ thiếu vắng linh mục và việc dạy giáo lý, nhiều tín hữu không có nền tảng Đức tin. Họ giữ Đạo theo kiểu “Đạo làng” tức là sinh ra và lớn lên trong một thôn làng, thế hệ trước dạy thế hệ sau, chỉ biết làm Dấu Thánh giá và một số kinh “chiều hôm ban sáng”, ít có điều kiện học giáo lý. Chính vì vậy, khi rời thôn làng để đi học đại học, đi bộ đội, công nhân hoặc tìm kiếm việc làm ở các đô thị, họ không còn trong một không gian làng xóm nữa, Đức tin vì thế mà mai một. Nhất là những trường hợp tiếp cận với những tuyên truyền vô thần hoặc những lý thuyết chống tôn giáo, những người trẻ này dễ mất Đức tin. Họ dễ dàng bỏ những thực hành đạo đức truyền thống mà họ được cha mẹ dạy từ khi còn nhỏ trong gia đình.
2- Một tín hiệu đáng vui mừng
Xã hội chính trị của Việt Nam theo chủ trương vô thần. Trong nhiều thập kỷ qua, nhất là thời bao cấp ở miền Bắc, những người tín hữu Công giáo chịu nhiều thiệt thòi. Nhiều bác sĩ, giáo viên, doanh nhân hay nhà khoa học, dù là người Công giáo, không dám công khai tuyên xưng Đức tin. Bởi lẽ hai chữ “Công giáo” có thể gây nhiều hệ lụy. Sự phân biệt kỳ thị này, hiện nay đã bớt rất nhiều. Giới trí thức Công giáo đang đóng góp tích cực phần mình để phát triển xã hội trong nhiều lãnh vực. Có rất nhiều bác sĩ, giáo viên và doanh nhân Công giáo thành đạt và có uy tín trong các lãnh vực chuyên môn. Nhiều người trong họ công khai thực hành Đức tin. Nhiều người Công giáo cũng là những chuyên viên trong các ngành kiến trúc, hội hoạ, âm nhạc, văn chương. Các nhà trẻ mầm non do các nữ tu đảm trách đều đạt chất lượng giáo dục tốt, nhiều người dân tín nhiệm. Có nhiều vị cán bộ gửi con vào các trường này. Đây là tín hiệu vui cho thấy những rào cản của thành kiến đang bớt dần và hiệu quả giáo dục Công giáo được nhiều người công nhận.
3- Đức tin và Lý trí
“Đức tin và Lý trí là như đôi cánh giúp cho trí tuệ con người băng mình lên để chiêm niệm chân lý”. Đó là câu mở đầu của Thông điệp mang tên “Đức tin và lý trí – Fides et Ratio” do Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II công bố ngày 14-9-1998. Lời khẳng định này đã nêu rõ quan điểm của Giáo Hội về lý trí, đồng thời xóa đi mọi hiểu lầm về vấn đề này. Trong quan niệm thông thường, người ta cho rằng tôn giáo nói chung chỉ dành cho giới bình dân và người ít học. Nhiều người thiếu thiện cảm với Giáo Hội Công giáo lập luận rằng Đức tin vào Thiên Chúa chỉ tồn tại bao lâu con người còn ở trình độ văn hóa thấp kém. Họ so sánh Đức tin như lớp mây mù, lý trí là ánh sáng mặt trời. Đức tin chỉ tồn tại khi con người kém hiểu biết, cũng như đám mây mù chỉ bao phủ khi mặt trời chưa mọc lên. Một khi đã có ánh sáng mặt trời soi chiếu thì lớp mây mù tất yếu sẽ phải tan đi. Thực tế chứng minh, những quan điểm này là phiến diện, xuất phát từ thành kiến và hiểu biết lệch lạc về tôn giáo nói chung và công giáo nói riêng.
Khi khẳng định: “Đức tin và Lý trí như đôi cánh giúp cho trí tuệ con người băng mình lên để chiêm niệm Chân lý”, con người được diễn tả như một con chim đang vươn mình lên cao. Con chim một cánh sẽ không thể bay được. Con người không thể khám phá chân lý nếu chỉ có riêng Đức tin hay chỉ có lý trí mà thôi. Cuộc sống con người là một cuộc kiếm tìm chân lý. Lý trí sẽ giúp cho con người đạt tới Chân lý và Đức tin giúp con người gặp gỡ Đấng Tối cao. Đấng Tối cao trong Đức tin của người Kitô hữu chính là Thiên Chúa, là Đấng Giàu lòng thương xót và là Cha yêu thương hết thảy mọi người. Chúa Giêsu Kitô, Ngôi Lời nhập thể đã mạc khải cho chúng ta về Thiên Chúa Cha, đồng thời mời gọi chúng ta hãy sống tình con thảo với Chúa Cha và tình huynh đệ với anh chị em, không phân biệt chủng tộc hay ngôn ngữ. Ngài yêu thương mọi người và muốn cho họ được hạnh phúc.
Lý trí giúp con người thấu đạt Chân lý. Vì vậy, trong tiến trình huấn luyện tại các Đại Chủng viện, các chủng sinh phải học Triết học trước khi học Thần học. Thánh Gioan Phaolô II viết trong Tông huấn Pastores Dabo Vobis, số 52: “Triết học đóng góp rất nhiều để giúp ứng sinh làm giàu việc đào tạo trí thức nhằm đạt tới sự “suy tôn chân lý”, nghĩa là một sự bái phục chân lý với tâm tình trìu mến dẫn đến chỗ nhìn nhận rằng chân lý tự nó không hề được tạo nên hoặc được khuôn đúc do con người nhưng được ban cho con người do bởi Chân lý tối thượng, bởi Thiên Chúa; rằng lý trí con người, mặc dầu bị hạn chế và đôi khi rất khó khăn, có thể đạt tới chân lý khách quan và phổ quát, là chân lý liên quan tới Thiên Chúa và tới ý nghĩa căn cơ của hiện hữu; sau hết, rằng đức tin tự nó không thể loại bỏ lý trí hoặc miễn trừ nỗ lực “suy tư” về những gì đức tin chất chứa, như lời dẫn giải của một đầu óc xuất chúng là thánh Augustinô: “Tôi đã khao khát dùng trí thông minh để dò tìm điều mà tôi đã đặt niềm tin tôi vào, tôi đã bàn cãi nhiều và tôi đã cực nhọc không ít”.
4- Đức tin và Khoa học
Do chính bản chất của nó, Đức tin nằm ở một bình diện khác hẳn so với khoa học. Đức tin không dựa trên cơ sở xác minh của thí nghiệm theo kiểu khoa học, không phát nguyên từ những tư biện lý tính, và cũng không phải là một chuỗi luận đề giản lược đọc thấy trong Kinh Tin Kính. Đức tin, trước hết là thái độ gắn bó đối với một Đấng, là tâm tình phó thác vào trong tay Một Vị, là cuộc dấn thân của chính cá nhân mình cho Ngài.
Đối tượng của Đức tin chính là Thiên Chúa, Đấng đã tự mạc khải mình ra. Người biết mở lòng ra để tin, thì sẽ đón nhận được sứ điệp của Ngài, với niềm hy vọng là trong sứ điệp ấy, mình sẽ tìm gặp được ý nghĩa cho đời của mình. Nếu biết dấn bước vào trong con đường Ngài vạch cho, nếu biết sống kinh nghiệm Đức tin, thì lúc đó, người có lòng tin sẽ xác tín cảm nghiệm được là mình đang sống trong Chân lý.
Từ đâu mà có được niềm xác tín thâm sâu ấy? Từ uy tín của Đấng mạc khải. Chính Thiên Chúa đã nói với con người những gì con người tin. Đó chính là một thể dạng của xác thực tính, nhưng là thuộc một loại khác với xác thực tính của khoa học; cả hai loại đều đặt nền móng trên những kinh nghiệm, nhưng những kinh nghiệm này cũng thuộc những thể loại khác nhau.
Theo một cách nói thông dụng, thì khoa học lo nghiên cứu về các hiện tượng (vật lý, hóa học, sinh học…) để cố trả lời cho nghi vấn thế nào về các sự vật; khoa học không thể có ý kiến về ý nghĩa của các sự vật. Đức tin có một đối tượng khác hẳn: Đức tin lo tìm hiểu về Thiên Chúa và về những gì Ngài nói với con người nhằm giúp con người đạt tới được tiêu đích của đời mình. Đức tin vén mở cho thấy ý nghĩa của các sự vật; khoa học không làm được như thế. Vì lãnh vực của khoa học thuộc phạm vi của thế nào, chứ không phải của tại sao, tức là thuộc phạm vị của cơ chế các hiện tượng, chứ không thuộc phạm vi của ý nghĩa chúng hàm súc.
Nếu đã rõ là hai loại hiểu biết ấy nằm ở hai bình diện khác nhau, thế tất cũng sẽ hiểu là không thể có chuyện những gì khoa học minh xác lại đụng đầu đối nghịch với những gì Đức tin khẳng định và ngược lại” (Trích bài viết của Jean-Marie Moretti, SJ, mang tựa đề Science et Foi, được đăng trên Tuyền tập Thần học tiếng Việt số 8, năm 1993).
5- Những nhà khoa học đồng thời là tín hữu
Lịch sử Giáo Hội ghi nhận nhiều nhà khoa học, đồng thời cũng là người có Đức tin. Chúng ta dẫn chứng một vài vị dưới đây:
- Blaise Pascal, Thần đồng toán học và vật lý. Người có câu nói bất hủ: “Khoa học nông cạn làm cho người ta xa Thiên Chúa. Khoa học tinh vi làm cho người ta gần Thiên Chúa”. Và ông cũng đã kết luận: “Con người chỉ là cây sậy biết tư duy.”
- Isaac Newton, Nhà khoa học và toán học vĩ đại nhất của mọi thời đại.
- René Descartes, Nhà bác học về Hình học và Những con số bất biến. Người hướng dẫn cuộc Cách Mạng Khoa học của phương Tây.
- Anton Maria Schyrleus of Rheita, Nhà thiên văn học, đã dâng hiến công trình của mình cho Đức Trinh nữ Maria.
- Louis Pasteur, Người sáng chế ra phương pháp khử trùng, nhà hóa học, và vi khuẩn học, đã giải trừ vấn nạn của bệnh chó dại, và người đầu tiên tạo ra việc tiêm Vaccine phòng bệnh.
- George Jackson Mivart, Hàn Lâm về Thực Vật Học
- Georges Lemaitre, Linh mục và là người khai phá ra thuyết Big Bang.
Trên đây chỉ là trích dẫn một số ít các nhà khoa học tiêu biểu để chứng minh rằng, một người có Đức tin vẫn có thể là một nhà khoa học. Đức tin và lý trí bổ túc cho nhau trong hành trình kiếm tìm Chân lý. Một thống kê đã cho kết quả: 92% những nhà khoa học thế kỷ 19 là người Kitô hữu. Trong lịch sử Giáo Hội, có nhiều vị thánh đồng thời cũng là những nhà trí thức uyên thâm như Thánh Thomas Aquinô, Thánh Augustinô, Thánh Alfonso de Liguori.
6- Lời mời gọi giới trí thức và sinh viên nên thánh
Bạn đừng sợ nên thánh. Sự thánh thiện không tước đi năng lực, sức sống hay niềm vui của bạn. Trái lại, bạn sẽ trở thành điều mà Chúa Cha nhắm đến khi tạo nên bạn, và bạn sẽ trung thành với bản ngã sâu xa nhất của mình. Việc ta phụ thuộc vào Thiên Chúa sẽ giải phóng ta khỏi mọi hình thức nô lệ và giúp ta nhận ra phẩm giá cao cả của mình.
“Làm gì để trở thành người Công Giáo trí thức” là mối bận tâm của các chủ chăn trong Giáo Hội bởi người trí thức chính là hào quang của Giáo Hội. Mối bận tâm này được thánh Phaolô chia sẻ: từ ngày chúng tôi nghe biết về anh em, chúng tôi không ngừng cầu nguyện và kêu xin Thiên Chúa cho anh em được am tường thánh ý Người, với tất cả sự khôn ngoan và hiểu biết mà Thần Khí ban cho (Cl 1,9). Thiết tưởng, nếu các bạn am tường thánh ý Người dưới sự hướng dẫn của Thần Khí, hội tụ cả Đức Tin và Lý Trí, các bạn sẽ có cơ hội tốt để mách nước cho bè bạn không cùng niềm tin rằng: khi các bạn đang miệt mài đi tìm sự khôn ngoan, và đi tới cùng sự khôn ngoan ấy, các bạn sẽ chạm tới cội nguồn chân lý là chính Thiên Chúa.
Là sinh viên Công Giáo, các bạn nên tự hào và dấn bước bởi sứ mạng của các bạn trong thế giới hôm nay là làm sao để người thời đại thấy được sự vượt trội về sự thánh thiện, tốt lành, công bằng, bác ái... khi ấy, chắc hẳn, người đời cũng phải trầm trồ rằng: đúng là các bạn có đạo ngoan hiền, tử tế, thật thà, đoàn kết, hòa đồng, sống thật tốt, chơi thật đẹp. Tuy nhiên, trong thế giới hôm nay, người sinh viên Công Giáo cần vượt trội về tri thức nữa. Trong thế giới phẳng hiện nay, người ta rất tôn trọng năng lực và tài giỏi, nghĩa là phẩm chất. Để trả lời cho các vấn nạn của con người, có thiện chí quảng đại thôi tự nó vẫn chưa đủ, trừ phi có kèm theo những hiểu biết và những kỹ thuật thích hợp giúp chúng ta hiểu các hiện tượng văn hóa đang ảnh hưởng tới đời sống hiện nay, và các Kitô hữu còn cần khả năng đối phó với những hiện tượng ấy bằng sự hiểu biết ngày càng sâu sắc hơn về mầu nhiệm Đức Kitô.
Như Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II khẳng định: Đức tin và lý trí là đôi cánh giúp cho trí tuệ con người băng mình lên để chiêm niệm chân lý”. Người công giáo không tách rời lý trí với Đức tin, đồng thời xác định hai khía cạnh này không hề mâu thuẫn. Việc trau dồi kiến thức cần phải đi đôi với những thực hành đức tin, tức là lắng nghe lời Chúa, cầu nguyện, tham dự thánh lễ và lãnh nhận thường xuyên các bí tích. Như thế, người trí thức sẽ được phát triển toàn diện, quân bình. Nhờ Đức tin vững vàng, họ sẽ nhận ra Thiên Chúa hiện hữu trong cuộc đời và Ngài là nguyên lý của mọi sự mọi loài. Hãy chứng minh mình là một nhà trí thức đồng thời cũng là một tín hữu.
Cuối cùng, anh chị em trí thức và sinh viên không phải là người khách lạ qua đường, nhưng là thành viên của Tổng Giáo phận. Anh Chị em được mời gọi gắn bó và tham gia nhiệt thành vào đời sống Đức tin của giáo xứ, như tham gia các hội đoàn đạo đức, các phong trào tông đồ giáo dân hoặc những việc từ thiện bác ái tuỳ theo khả năng của mình. Những hoạt động tông đồ này mang lại nhiều hiệu quả tích cực cho công cuộc truyền giáo. Là người có kiến thức, anh chị em sẽ dễ dàng trình bày về Đức tin và niềm hy vọng Kitô giáo cho những người không cùng niềm tin với chúng ta.
Tháng Chín cũng là thời điểm khai giảng năm học mới. Với đại dịch viêm phổi Vũ Hán (Covid-19), chắc chắn đây sẽ một năm học nhiều khó khăn và thách thức. Tuy vậy, nếu biết cố gắng, chuyên cần, các bạn sẽ đạt được những kết quả tốt. Tôi muốn nhắc lại với các bạn lời Đấng Đáng kính Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận: “Học để biết. Học để canh tân. Học để phục vụ. Học để yêu mến. Chưa học để phục vụ đúng mức, con chưa mến Chúa đủ.” Khi xác định việc học hành dẫn ta đến phục vụ tha nhân và yêu mến Chúa, chúng ta sẽ cảm nhận được niềm hứng khởi và say mê, để không ngừng tiến bước trong hành trình phát triển trí tuệ.
Kết luận
Anh chị em đừng sợ hướng nhìn cao hơn, cho phép Thiên Chúa yêu thương và giải phóng chúng ta. Đừng sợ để mình được hướng dẫn bởi Chúa Thánh Thần. Sự thánh thiện không làm cho chúng ta ít là người hơn, vì đó là một gặp gỡ giữa sự yếu đuối của chúng ta và sức mạnh của ân sủng Thiên Chúa, vì như cách nói của Léon Bloy, rốt cục, “bi kịch thảm hại duy nhất trong đời sống, đó là không nên thánh”.
Ngày 21-9-2020 tới đây Hiệp định tạm thời 2 năm giữa Tòa Thánh và Trung Quốc sẽ hết hạn. Những người gần gũi với các cuộc thương thuyết giữa hai bên đều cho rằng Hiệp định sẽ được gia hạn thêm 1 hoặc 2 năm nữa. Nhưng trong thời gian gần đây cũng có nhiều ý kiến và nhận định được nêu lên, qua các phương tiện truyền thông, kiểm điểm thành quả trong 2 năm qua.
Phe phò, phe chống
Có những người phê bình thành quả ít ỏi của Hiệp Định, và đặc biệt là cái giá mà Tòa Thánh phải trả là sự im lặng trước những vụ chà đạp nhân quyền của Nhà Nước Trung Quốc, ví dụ trong vụ hàng triệu người bị đàn áp và cầm tù tại tỉnh Tân Cương, hay vụ Luật về an ninh quốc gia tại Hong Kong.
Nhưng cũng có những người ủng hộ và cảm thông với lập trường của Tòa Thánh. Họ ghi nhận những tiến bộ đã đạt được và nhất là tất cả các GM hiện nay tại Hoa Lục đều hiệp thông với Tòa Thánh. Khi ký kết Hiệp định cách đây 2 năm, Tòa Thánh muốn chấm dứt tình trạng chia rẽ sâu đậm nhất trong nội bộ Giáo Hội Công Giáo tại nước này, giữa một bên là các GM ”hầm trú” và bên kia là các GM ”công khai” hay ”quốc doanh”.
Chúng tôi xin gợi lại đây một số nhận định của ký giả Ed Condon, được hãng tin Công Giáo CNA ở Mỹ truyền đi ngày 2-9-2020.
Những khó khăn từ phía nhà nước
- Theo Ông Ed Condon, 2 năm sau hiệp định, Giáo Hội Công Giáo hầm trú tại Trung Quốc thực tế đã bị loại trừ và cũng có nhiều GM và LM Trung Quốc vẫn từ chối không chịu ký tên gia nhập hội Công Giáo yêu nước, vì không muốn phải công khai hứa tùng phục quyền bính nhà nước và ý thức hệ cộng sản. Các quan chức nhà nước trả thù bằng cách xách nhiễu những người không ký tên gia nhập hội Yêu nước, đóng cửa các thánh đường, trục xuất họ ra khỏi nhà hoặc là bắt giam họ.
Đồng thời, mặc dù Tòa Thánh đã chấp nhận nhiều GM do nhà nước Trung Quốc chọn, nhưng không có tiến bộ trong việc bổ nhiệm các GM cho hơn 50 giáo phận trống tòa. Một số GM giáo phận được Tòa Thánh bổ nhiệm trước đây, nay được Nhà Nước Trung Quốc nhìn nhận và có thể công khai hoạt động, nhưng các vị thường là những người cao niên, kể cả ở độ tuổi 80, nên không thể mong đợi các vị mang lại sự ổn định hoặc cải tiến cho Giáo Hội địa phương.
Trung Quốc im lặng
- Những người gần gũi với tiến trình bổ nhiệm ở Roma đã tỏ ra bất mãn, thất vọng về tiến trình bổ nhiệm GM ở Trung Quốc, vốn là điều chính yếu của hiệp định. Nguồn tin của Vatican nói với Hãng tin CNA rằng những danh sách các ứng viên có thể chấp nhận, được phía Giáo Hội chọn lựa kỹ lưỡng và gửi đến Bắc Kinh, nhưng rồi Tòa Thánh chỉ nhận được sự im lặng từ phía Trung Quốc.
- Theo những người quen thuộc với tiến trình thương thuyết, phía Trung Quốc cũng giữ im lặng, không trả lời Tòa Thánh khi được hỏi về vấn đề giáo sĩ mất tích hoặc bị bắt.
Nhà nước tiếp tục xách nhiễu
- Trong hai năm qua, các quan chức nhà nước Trung Quốc thi hành chương trình phá hủy thánh đường, xiết chặt việc theo dõi và kiểm soát các buổi lễ, thậm chí có nơi cán bộ nhà nước thưởng tiền cho những người chỉ điểm về các nhóm Công giáo thầm lặng và hoạt động của họ. Các tín hữu Công Giáo địa phương thấy các LM và GM của họ bị xách nhiễu họ bị bó cuộc phải cúi mình trước đảng cộng sản, và không có một lời nâng đỡ hoặc khích lệ nào từ Roma.
- Hiệp định tháng 9 năm 2018 được ký kết khi Tòa Thánh nhìn nhận 8 GM do nhà nước Trung Quốc, qua Hội Công Giáo Yêu Nước, tự ý chọn và bổ nhiệm, vì thế những người ấy bị coi là những người ly giáo, bị vạ tuyệt thông tức khắc, nhưng với hiệp định, họ được ĐTC Phanxicô công nhận, giải vạ và cho hiệp thông, thậm chí còn mời 2 GM trong số đó đến Vatican tham dự Thượng HĐGM về miền Amazzon hồi tháng 10 năm ngoái. Nay Tòa Thánh cũng muốn có cử chỉ hỗ tương từ phía Bắc Kinh.
- Ngoài hơn 50 giáo phận trống tòa tại Hoa lục còn có tình trạng Hong Kong không có GM chính tòa từ hơn 18 tháng rồi. Nguồn tin cho biết có 2 ứng viên không được chấp nhận: một vị ủng hộ dân chủ và và vị khác thì phò nhà nước Trung Quốc. Nguồn tin từ Roma và Trung Quốc nói với hãng CNA rằng ứng viên thứ 3 ở giữa nay đã được chọn, nhưng chưa được phê chuẩn và công bố nên ĐHY Gioan Thang Hán, nguyên GM Hong Kong, vẫn tạm thời đảm nhiệm chức vụ Giám quản Tông tòa giáo phận này.
- Phía Trung Quốc có vẻ ít nhượng bộ chừng nào hay chừng đó và tiếp tục chiến thuật thương thuyết nhưng hoãn lại những nhượng bộ cần thiết. Những người gần với những vấn đề này nói rằng việc giữ nguyên tình trạng hiện nay đã là một thắng lợi cho Trung Quốc rồi.
Mục đích Tòa Thánh nhắm chưa đạt được
- Một giáo sĩ lão thành ở Hoa Lục nói với CNA rằng 2 năm sau khi ký hiệp định với Tòa Thánh, vị ấy không thấy có lợi ích cụ thể. ”Hiệp định 2018 chủ đích là kiến tạo một Giáo Hội duy nhất tại Trung Quốc hiệp nhất với Tòa Thánh. Nhưng thực tế là nó làm lộ diện nhiều tín hữu Công Giáo thầm lặng để nhà nước nắm lấy. Điều mà Nhà Nước Trung Quốc đạt được, đó là một Giáo Hội hiệp nhất với Bắc Kinh”.
Giáo sĩ ấy, muốn ẩn danh để tránh sự trả thù của Nhà Nước Trung Quốc, đã nói thêm rằng ưu tiên của cộng sản vẫn là đặt Giáo Hội hoàn toàn dưới sự kiểm soát của Đảng và nhà nước, như chính Chủ tịch Tập Cập Bình đã nói rõ. ”Cần phải hiểu rằng đối với Đảng cộng sản Trung Quốc, Giáo Hội là một đe dọa, Giáo Hội bị coi là một tổ chức cạnh tranh với ý thức hệ của đảng. Chủ trương Trung Hoa hóa chẳng liên hệ gì với sự hòa hợp văn hóa và tất cả những gì được làm đều nhắm tháp nhập Giáo Hội và thuần hóa để biến Giáo Hội trở thành một viên chức của nhà nước”.
Nhận định tích cực
- Cũng nên nói thêm rằng trong số ra ngày 19-8 vừa qua, báo Công Giáo Avvenire, Tương lai, của HĐGM Ý, có một bài ủng hộ việc gia hạn hiệp định giữa Tòa Thánh và Trung Quốc, trong đó tác giả Giovanni Battista Trương (Chang) nhắc lại rằng ĐGH Phanxicô yêu mến các tín hữu Công Giáo tại Trung Quốc và vì thế, cùng với các hoạt động ngoại giao, ngài tìm cách chấm dứt tình trạng đối đầu trường kỳ với nhà nước cộng sản.
Và tác giả Trương kết luận rằng:
”Chúng tôi chân thành cầu chúc và cầu nguyện để hiệp định được gia hạn, vì điều có liên hệ ở đây là 1 tỷ 400 triệu người dân Trung Quốc và 1 tỷ 300 triệu tín hữu Công Giáo trên thế giới. Chúng tôi cũng cầu nguyện để Tòa Thánh và Trung Quốc tiếp tục dấn thân đối thoại để vượt thắng những khó khăn trong các cuộc thương thuyết. Chỉ như thế Giáo Hội tại Trung Quốc mới có thể tìm được một trợ giúp đích thực trong cố gắng giải quyết những vấn đề lịch sử còn bỏ ngỏ”.
Tóm lại những ý kiến khác biệt và nhiều khi đối nghịch qua dư luận báo chí chứng tỏ tình trạng phức tạp và khó khăn quanh hiệp định tạm thời giữa Tòa Thánh và Trung Quốc. Cho đến nay, văn bản hiệp định chưa được công bố chi tiết, nhưng đối với Tòa Thánh, mục đích đầu tiên là hiệp nhất hai cộng đoàn Công Giáo tại Trung Quốc: Công Giáo thầm lặng và Công Giáo công khai được nhà nước công nhận, đồng thời cung cấp những phương thế khả dĩ trong việc bổ nhiệm các GM tại nước này. Có thể cả hai mục tiêu đều chưa đạt được, nhưng cũng phải nhìn nhận có những khía cạnh tích cực và hy vọng tình trạng sẽ được cải tiến, những khó khăn sẽ được khắc phục trong tinh thần đối thoại và tín nhiệm nhau.
Khoảnh khắc tựu trường luôn là khoảnh khắc đặc biệt đối với đời học sinh. Vì đó là thời khắc mang ý nghĩa quy tụ, bắt đầu một hành trình mới trong một chặng đường tri thức. Thật dễ dàng để nhận ra sự khác biệt trong khoảnh khắc tựu trường cũng như việc học xưa và nay, như những bước tiến của thời đại, nhưng ý nghĩa cốt lõi vẫn luôn là như thế.
Tôi vẫn nhớ khoảnh khắc được mẹ chở trên chiếc xe đạp cọc cạch đến trường. Băng qua con đường mòn nhỏ, bánh xe chạy trên những bờ ruộng, bờ kênh còn chút trơn trượt của sương sớm. Mùi cỏ thơm thoảng lên sống mũi, kèm theo hương vị sông nước quê nhà gợn lên trong lòng đứa bé như tôi một niềm vui khó tả. Từ xa, tôi đã thấy các bạn khác cũng được ba hay mẹ dắt tay đến trường. Trong bộ đồng phục ngắn ngủn, phai màu vì tận dụng đồ năm ngoái, trên cổ đeo chiếc khăn quàng đỏ bay phất phới, khuôn mặt nôn nao, háo hức là cảm giác của lũ học sinh chúng tôi. Trường quê nằm gọn trong một khoảng sân rộng, xung quanh toàn cỏ với cỏ. Có lẽ trường làng tôi ngày xưa không đẹp như các trường học ngày nay, chỉ đơn giản là một dãy nhà với nhiều phòng, vài cái bàn ngồi học, và chiếc bảng phấn cũ kỹ đặt phía trên. Trường đã cũ nên nhiều chỗ sơn bị bong ra, và rong rêu qua năm tháng dần tạo nên cái nét cổ kính của riêng nó. Nhớ lại cái cảm giác của mừng vui vì sắp gặp lại bạn bè, thầy cô lúc đó thật khó tả.
Các bạn tôi đã quy tụ quanh sân trường, tụ nhau chơi cò cò, nhảy dây, bắn bi hay trốn tìm. Tiếng ồn ào náo nhiệt sau những tháng hè im ỉm khiến sân trường vui hẳn. Tiếng trống trường vang hồi dài, chúng tôi nhanh chân tập trung giữa sân trường. Thầy hiệu trưởng lên nói lời khai mạc và đánh tiếng trống khai giảng. Sau đó, chúng tôi ai về lớp nấy gặp thầy cô chủ nhiệm của mình. Chiều hôm đó cả lớp đi lao động đầu năm học, vai vác chổi, đồ hốt rác mà miệng thì cười nói vui vẻ hết sức. Sau một hồi làm việc sân trường sạch cỏ, lớp học sạch sẽ hơn và sẵn sàng cho buổi học vào ngày mai. Cái nét hồn nhiên của tuổi thơ là vậy.
Thắm thoát hơn hai mươi năm trôi qua, nghĩ lại chợt thấy khoảnh khắc tựu trường của thời đại mới chắc hẳn vui hơn chúng tôi ngày xưa nhiều lắm. Cơ sở vật chất, tiện nghi hẳn phải đầy đủ, đẹp đẽ và mới mẻ hơn. Đồng phục đẹp hơn và hiện đại hơn ngày trước. Tinh thần học tập của thời đại mới cũng phải mạnh mẽ và rõ ràng hơn. Trước đây việc đến trường của chúng tôi không nằm trong diện chính yếu, vì nhà quá nghèo nên có bạn đồng lứa với tôi có đứa ở nhà chăn trâu, ra ruộng phụ ba mẹ. Vậy nên chúng tôi thời ấy xem việc học là một con đường để lựa chọn trong nhiều con đường khác nhau. Còn trong thời đại mới này thì khác, việc đào luyện tri thức luôn là điều tất yếu và cực kỳ cần thiết. Vì nó góp phần xây dựng tương lai không chỉ cho bản thân, gia đình mà cả xã hội nữa.
Các bạn học sinh trong thời đại mới có lẽ cũng không còn thích thú với những trò chơi khi xưa của chúng tôi. Vì ngày nay các bạn đã có những phương tiện giải trí mới và hiện đại. Những trò chơi điện tử luôn được cập nhật liên tục, cùng với những thiết bị điện tử phục vụ nhu cầu nghe nhìn và học hỏi, đã giúp các bạn rất nhiều trong việc vừa chơi vừa học. Bên cạnh đó, những công cụ phục vụ cho việc học trong giáo dục ngày nay luôn lựa chọn điều tốt nhất, lợi nhất và giúp ích cho cả giáo viên lẫn học sinh. Nhìn vào khía cạnh này dễ dàng nhận ra mong mỏi của đất nước và xã hội đặt vào thế hệ trẻ như thế nào. Việc đầu tư chất lượng cao chỉ để giúp từng người trong tầng lớp trẻ thêm tri thức, kinh nghiệm và kỹ năng. Tất cả được định hình cách chỉnh chu và gần như hoàn hảo trong khả năng cho phép.
Nhưng có những điểm chung mà tôi nhận ra nơi mỗi học sinh xưa cũng như nay, là chính ý thức, mục đích và mong mỏi của từng học sinh trong mọi thời đại. Dù xưa hay nay thì việc học vẫn là con đường hữu ích cho tương lai, vì thế mà mỗi học sinh đều đặt ra cho mình những mục tiêu, đích nhắm riêng để hướng tới. Hình thức học tập thì có thể khác nhau, nhưng tinh thần học tập luôn là một. Thi thoảng vẫn có những nhận xét về thái dộ học của những học sinh thời nay, hay so sánh với lối học ngày xưa, có lẽ điều này chưa hẳn đúng lắm. Bởi lẽ mỗi thời đại luôn có cách thức phù hợp riêng của nó, và tất cả đều dẫn người ta đến mức trưởng thành cả về nhân bản, đạo đức và kiến thức.
Một điểm chung khác cũng cần ghi nhận là mục đích phổ quát mà việc học mang lại. Bởi lẽ việc học bao đời nay không chỉ là tiến thân, mà luôn có một mục đích khác lớn hơn rất nhiều. Đó là trở thành một người có ích và giúp ích cho xã hội, đất nước. Có biết bao nhân tài đời trước đã sống và làm điều này như một tấm gương sáng cho những thế hệ đi sau học theo. Nếu học chỉ để tiến thân, mưu ích cho bản thân thì thực quá ích kỷ và hạn hẹp, chưa phát huy hết tinh thần của việc học. Thế nên, việc định hướng mục đích học này cách rõ ràng từ trước tới nay vẫn luôn là điều quan trọng.
Tôi cũng nhận thấy những băn khoăn của học sinh ngày hôm nay với thời đại của trước đây không khác nhau là mấy. Vẫn trăn trở cho việc tiếp thu lượng kiến thức rộng lớn trong nhiều lãnh vực, vẫn khao khát đạt điểm tốt trong suốt năm học, và quyết tâm để đạt kết quả tốt trong các kỳ thi. Nhờ những động lực như thế mà việc hy sinh, dấn thân và cố gắng mỗi ngày là điều không thể thiếu đối với học sinh. “Có công mài sắt có ngày nên kim”, “học, học nữa, học mãi”, “học ăn, học nói, học gói, học mở” là những điều mà cha ông truyền lại cho bao đời và vẫn còn ý nghĩa trong ngày nay. Con đường học thức là một con đường thênh thang đòi hỏi một sự nỗ lực lớn lao trước bao nhiêu thách đố.
Ngẫm về khoảnh khắc tựu trường, tôi thấy nhớ những cảm xúc tựu trường đầu đời học sinh cách đây hơn hai mươi năm, thấy thương yêu và trân trọng những giây phút ấy. Tôi cũng ngẫm về việc học của mình hiện tại với điều kiện đầy đủ gấp xưa nhiều lần. Ước gì việc học của tôi hôm qua, hôm nay và tương lai vẫn luôn đúng hướng, để không phụ lòng đất nước, thầy cô, cha mẹ, bạn bè và những ai hằng mong mỏi.
Lạy Chúa, một năm học mới đã bắt đầu với nhiều điều ngổn ngang. Xin giúp chúng con luôn ý thức mục đích việc học của chúng con không chỉ là tiến thân, nhưng còn nhiều mục đích cao cả hơn nữa. Ước gì qua việc học này, chúng con khám phá ra hoạch định diệu kỳ của Chúa và chung tay xây dựng một xã hội, thế giới tốt đẹp hơn từng ngày. Amen.
